Üç temel nokta
- Muhasebe zararı, banka hesabının eksiye düşmesi veya tek bir gecikmiş ödeme, cessation des paiements durumunu belirlemeye yetmez.
- Kırk beş günlük süre, bu durumun oluşmasından itibaren başlar; beklemenin tavsiye edildiği bir dönem değildir.
- Başvurunun sunulması ile mahkemenin prosedürü açan kararı farklı aşamalardır. Hangi prosedürün açılacağına mahkeme karar verir.
Cessation des paiements, hemen ödenmesi gereken borçların (passif exigible) kullanılabilir varlıklarla (actif disponible) karşılanamamasıdır. İlk kavram derhâl ödenmesi gereken borçları, ikincisi ise bunları karşılamak için kullanılabilecek nakit ve kullanılabilir kredi imkânları gibi kaynakları ifade eder. Günlük dilde dépôt de bilan denilen işlem mahkemeye başvurudur; yıllık hesapların sicile verilmesi farklı bir resmî işlemdir. Bu Fransız hukuk kavramları, Türk hukukundaki aciz veya iflas kavramlarıyla birebir aynı kabul edilmemelidir.
Uygulamadan bir örnek
Varsayımsal örnek. Şirketin vadesi gelmiş 40.000 avro borcu vardır. Bankada 18.000 avro ve hemen kullanılabilir, teyit edilmiş 10.000 avroluk kredi limiti bulunmaktadır. Kullanılabilir kaynaklar toplamı 28.000 avrodur. Hesaplarda 35.000 avro değerle görünen bir makine farkı kendiliğinden kapatmaz: kullanılabilir para değildir.
Bir alacaklı 15.000 avroluk ödeme için geçerli bir erteleme verirse hemen ödenecek borçlar 25.000 avroya düşebilir. Karşılaştırma değişir. Ancak belgeler, ertelemenin kapsamı ve diğer vadeler kontrol edilmelidir. Cevapsız kalan süre talebiyle kabul edilmiş ödeme ertelemesi aynı sonucu doğurmaz.
1. Hangi kaynaklar ve borçlar karşılaştırılmalı?
Değerlendirme, belirli bir tarihte belgelendirilebilir verilere göre yapılır. Banka bakiyesi, yapılması kararlaştırılmış ödemeler ve fiilen kullanılabilir kredi imkânlarıyla birlikte ele alınmalıdır. Kullanılabilir onaylı kredili hesap ile hâlâ müzakere edilen finansman farklıdır. Bir ortağın para koymayı düşünmesi tek başına kesin bir kaynak oluşturmaz.
Gayrimenkuller, ekipman ve stoklar nakitle aynı değildir. Müşteri faturaları da sırf hesaplarda yer aldıkları için nakit sayılmaz. Tahsil edilmelerinin veya bunlara dayanılarak finansman sağlanmasının ilgili vadeleri karşılamaya gerçekten imkân verip vermediği değerlendirilmelidir. Ticari beklentiyle kullanılabilir para karıştırılmamalıdır.
Borçlarda özellikle vadesi gelmiş tedarikçi faturaları, ücretler, vergi, sosyal güvenlik ve finansman ödemeleri incelenir. Birkaç ay sonra ödenecek borç, sırf mevcut olduğu için hemen muaccel olmaz. Buna karşılık bir yükümlülük, sözleşmedeki hükümlere göre daha erken ödenmesi gereken hâle gelebilir: gelen talepler ve sözleşmeler okunmalıdır.
Alacaklının verdiği ödeme süresi olan moratoryum (moratoire), hesaba katılacak borçları değiştirebilir. Ciddi biçimde uyuşmazlık konusu olan borç da ayrıca incelenmelidir. Bir tabloda “ihtilaflı” diye yazılması, borcun hesaptan çıkarılmasına yetmez. Amaç uyuşmazlıkları ve dayanak belgeleri içeren gerçeğe uygun bir durum tespitidir.
| Unsur | Sorulacak soru |
|---|---|
| Banka bakiyesi | Bugün gerçekten hangi tutar kullanılabilir? |
| Banka kredisi | Teyit edilmiş, kullanılabilir ve çekilebilir mi? |
| Müşteri faturası | Ödeme kullanılabilir durumda mı, yalnızca bekleniyor mu? |
| Tedarikçi borcu | Vadesi gelmiş, tutarı belirli ve gerçekten uyuşmazlık konusu mu? |
| Kabul edilen ödeme planı | Alacaklı hangi tarihleri ve şartları kabul etmiş? |
| Gayrimenkul veya ekipman | Muhasebe değeri kullanılabilir nakitle karıştırılıyor mu? |
2. Ne zaman harekete geçilmeli, conciliation neyi değiştirir?
Redressement judiciaire veya liquidation judiciaire açılması başvurusu, bu süre içinde conciliation açılması talep edilmemişse, cessation des paiements durumundan itibaren en geç kırk beş gün içinde yapılmalıdır. Sürenin başlangıcı mali durumun kendisidir. Bu nedenle yöneticinin dosyayı hazırlamaya başladığı gün otomatik başlangıç kabul edilmemeli; tarihler geriye dönük belirlenmelidir.
Conciliation, mahkemece atanan bir uzlaştırıcı aracılığıyla başlıca alacaklılarla anlaşma aranmasını sağlayan Fransız prosedürüdür. İlgili genel hukuk çerçevesinde, cessation des paiements kırk beş günden uzun sürmemişse bu yola başvurulabilir. Başvuru ve durumun incelenmesini gerektirir; bankayla görüşmek tek başına prosedürü başlatmaz. Türk hukukundaki uzlaştırma veya konkordato ile özdeş kabul edilmemelidir.
Bu imkân, güçlüklerin süresiz ertelenmesine izin vermez. Başvuru koşulları, takvim ve conciliation sonunda sorunlar sürerse yapılması gerekenler kontrol edilmelidir. Özellikle tarım gibi bazı faaliyetlerde özel düzenlemeler bulunduğundan genel kurallar otomatik uygulanmamalıdır.
Cessation des paiements oluşmadan önce, görüşmelerde yardımcı olmak üzere mahkemenin bir görevli atadığı mandat ad hoc veya conciliation gibi önleyici yollar değerlendirilebilir. Sauvegarde prosedürünün de kendine özgü koşulları vardır. Seçim, durum tespitine bağlıdır. Müzakerede yararlı olan nakit tahmini, prosedür seçimi için gereken mevcut durum incelemesinin yerini tutmaz.
3. Başvuruyu kim, hangi mahkemeye yapar?
Şirket adına başvuru kanuni temsilcinin sorumluluğundadır. Şahıs işletmesi sahibi kendi işletmesi için ilgili kurallara göre hareket eder. Bir ortak otomatik olarak yöneticinin yerini alamaz. Muhasebe uzmanı verilerin hazırlanmasına yardımcı olur; avukat hukuki nitelendirmeyi inceleyebilir, başvuruyu hazırlayabilir ve mahkemede yöneticiye destek olabilir.
Yetkili mahkeme faaliyete, işletmenin yapısına ve coğrafi yetkiye bağlıdır. Duruma göre tribunal de commerce, tribunal judiciaire veya deneme uygulamasının bulunduğu bölgelerde tribunal des activités économiques görevli olabilir. Özellikle bazı düzenlemeye tabi hukuk meslekleri bakımından istisnalar vardır. Yalnızca şirket bulunmasından hareketle yetki çıkarımı yapmak yerine başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.
Dosyada güçlüklerin kaynağı, gelişimi ve beklentiler açıklanmalıdır. Bildirim formuna gereken belgeler eklenir. Yönetici özellikle mevcut hesapları, yakın tarihli nakit durumunu, borç ve alacakları, teminat ve taahhüt bilgilerini, malvarlığı envanterini ve çalışanlara ilişkin verileri hazırlamalıdır.
İstenen nakit durumu bir aydan eski olmamalıdır. Duruma göre önceki uzlaşma prosedürleri, çalışan temsilcileri veya meslek kuruluşuna ilişkin başka belge ve beyanlar gerekebilir. Kesin liste güncel form ve mevzuattan alınmalıdır. Eksik belge yerine tahmini rakam kesinmiş gibi sunulmamalı; eksiklik ve nedenleri açıklanmalıdır.
4. Mahkeme neye karar verir, sonrasında kimler görev alır?
Mahkeme koşulların oluşup oluşmadığını inceler ve önerilenden farklı olabilecek bir cessation des paiements tarihi belirler. İşletmenin iyileşmesi mümkünse faaliyetin sürdürülmesini ve borçların ele alınmasını incelemek üzere redressement judiciaire açılabilir. İyileşme açıkça mümkün değilse liquidation judiciaire farklı bir amaca hizmet eder. Bunlar Fransız hukukuna özgü prosedürlerdir; yabancı bir yeniden yapılandırma veya iflas yoluyla otomatik olarak eşitlenmemelidir.
Yönetici durumunu ve talebini sunar; ancak prosedürü tek başına seçmez. Duruşma, tutarlı verilerle hazırlanmalıdır: mevcut faaliyet, siparişler, nakit tahmini, ihtiyaçlar ve belirlenen çözümler. Devam beklentisi, sonucu garanti etmeden somut unsurlarla açıklanmalıdır.
Kararda prosedüre göre mandataire judiciaire, gerektiğinde administrateur judiciaire veya liquidateur atanır. Mandataire, alacaklıların ortak menfaatini temsil eder; administrateur’ün işlevi verilen göreve bağlıdır. Yöneticinin rolü karara göre değişir. Bu kişilerin görevleri aynı değildir ve yöneticinin kendi avukatı veya danışmanıyla birbirinin yerine geçmezler.
Ödemelere ve takip işlemlerine etkiler, uygulanacak kurallara göre mahkemenin açılış kararına bağlıdır. Dosyanın sunulması tek başına bütün vadeleri veya alacaklı işlemlerini otomatik durdurmaz. Başvurunun alındığını gösteren belge, ödemeleri durdurmak için genel izin sayılmamalıdır.
5. Hazırlık döneminde hangi önlemler alınmalı?
Ödeme aksaklıkları, kaldırılan kredi imkânları, kabul edilen süreler ve gelen sermaye veya avanslar için kronoloji tutun. Tahminleri güncelleyin ve değişiklikleri size yardımcı olan meslek mensuplarıyla hızla paylaşın. Bu kayıtlar kararları anlamayı ve beklenen kaynak ortadan kalkarsa yaklaşımı uyarlamayı sağlar.
Önceden inceleme yapılmadan olağan dışı işlemlerden, özellikle varlık devirleri veya bazı borçların erken ödenmesinden kaçının. Mahkemenin belirlediği cessation des paiements tarihi ile açılış kararı arasındaki dönem période suspecte olarak adlandırılır. Bu dönemde yapılan bazı işlemler kanuni şartlarla iptal edilebilir.
Geç başvuru yönetici bakımından yaptırım riski yaratabilir. Kanuni sürede başvurmamanın yol açabileceği yönetim yasağı, ilgili metnin koşulları içinde özellikle bilinçli bir ihmali gerektirir; otomatik değildir. Bu konu, dosyanın ne zaman tamamlandığına bağlı olmayan süre içinde başvurma yükümlülüğünden ayrılmalıdır.
Sonraki yıllık hesapları beklemek gerekir mi?
Hayır. Durum güncel verilerle değerlendirilir. Eski hesapların kârlı olması, bugünkü ödemelerin yapılabileceğini göstermez. Yakın tarihli nakit durumu zorunludur.
Yönetici bütün borçlardan şahsen sorumlu olur mu?
Şirket hakkındaki prosedür borçları otomatik olarak yöneticiye devretmez. Ancak şahsi kefaletler, kişisel taahhütler ve olası sorumluluk davaları ayrı kurallara göre incelenmelidir.
Yazının kapsamı
Fransa’da işletmelerin mali güçlüklerini düzenleyen hukuk hakkında genel bilgilendirmedir. Şahıs işletmeleri, tarımsal faaliyetler veya düzenlemeye tabi meslekler özel inceleme gerektirebilir. Bu rehber ödeme güçlüğünün gecikmeden incelenmesinin yerini tutmaz. Son hukuki kontrol: 18 Ekim 2026.
Durumunuzu daha ayrıntılı görüşmek için büroyla iletişime geçebilirsiniz.